“Het lijkt hier Saoedi-Arabië wel!”

By No tags Permalink 5

Birmingham als islamitische hoofdstad van Europa

Nu de niqaab in steeds meer landen verboden wordt, en de islam in het algemeen onder vuur ligt op het Europese vasteland, kiezen veel moslims ervoor te emigreren. Niet altijd naar klassieke moslimlanden als Qatar en Saoedi-Arabië, zoals je zou verwachten. Er is één plek in Europa die bovenaan het wensenlijstje staat: Birmingham. Waarom juist die stad?

Saskia Aukema

“Kijk, zij komt ook uit Nederland.” Um Hamza wuift naar de overkant van de straat, en de vrouw die daar loopt, zwaait terug. Ze herkennen elkaar op afstand aan elkaars schoenen, kinderen en manier van lopen – niet aan elkaars gezicht in ieder geval, want beide vrouwen dragen een niqaab, de gezichtssluier die alleen de ogen vrijlaat.

_az_5646_1

Bakstenen huisjes

Zij zijn niet de enigen in de wijken rondom Small Heath. Niqaabdraagsters vormen in dit oostelijke gedeelte van Birmingham net zo’n vanzelfsprekend onderdeel van het straatbeeld als de bakstenen huisjes, dubbeldeksbussen en de ‘Give way’-borden aan de kant van de weg. Pakistanen, Indiërs, Bengalezen en Somaliërs vormen er de grootste groepen moslims, maar het islamitische klimaat trekt niqaabdraagsters uit heel Europa – ook uit Nederland.

“Ik ken al snel veertig Nederlandse niqabi’s persoonlijk. Mijn schatting is dat er hier eerder honderden rondlopen dan tientallen”, zegt Um Hamza.

Ter vergelijking: het totale aantal fulltime niqaabdraagsters in heel Nederland wordt geschat op honderd. Moeders die overkomen uit Nederland om hun dochters op te zoeken, kijken vaak hun ogen uit: “Het lijkt hier Saoedi-Arabië wel!”, roepen ze verbaasd.

Love en dear

Toen Um Hamza nog in Amsterdam woonde, vertrok de ene na de andere vriendin naar de Engelse stad. Ze zocht hen op en wat ze daar zag, beviel haar: “Ik was het meest getroffen door de vriendelijkheid van de autochtone blanke bevolking. Daar liepen we dan: acht vrouwen helemaal in het zwart, en de mensen zeiden gewoon gedag en noemen je ‘love’ of ‘dear’.”

“Ik was het meest getroffen door de vriendelijkheid van de autochtone blanke bevolking in Birmingham.”

“In Nederland ondervond ik veel boosheid, vooral bij de oudere Nederlandse vrouwen. Ik zou de vrouwenrechten overboord gooien waar zij voor gevochten hadden. Ik ben wel bespuugd ook door mannen, en er zijn mensen die heel grove opmerkingen maakten waar de kinderen bij waren.”

“Ik ben zelf altijd erg optimistisch, maar die negativiteit viel me steeds zwaarder.”

Moslimopticiens

Um Hamza: “Alles wat voor een moslim nodig is, vind je hier. Ik ga vaak naar een indoorspeelparadijs waar de gebedsoproep door de ruimte schalt als het tijd is om te bidden, en dat gebed kun je dan doen naast de toestellen of in de aangrenzende moskee.

gebed

Ik ga vaak naar een indoorspeelparadijs waar de gebedsoproep door de ruimte schalt als het tijd is om te bidden, en dat gebed kun je dan doen naast de toestellen of in de aangrenzende moskee.

Je kunt in deze wijken overal halal eten, artsen en opticiens zijn moslim, je kunt vrij nemen voor het vrijdaggebed, en als ik in de zomer even een ijsje wil eten met de familie, kan ik in een speciale afgesloten familieruimte gaan zitten waar ik mijn niqaab achterover kan slaan. Het enige wat hier nog ontbreekt, is de gebedsoproep die vijfmaal per dag over de straten klinkt.”

“Voor de rest heerst hier een islamitisch leefklimaat. Het is fijn om in een land te wonen waarin de praktijk is afgestemd op hoe ik zelf wil leven, maar waar ik wel de taal spreek en de cultuur voor een groot deel overeenkomt van wat ik ken uit Nederland.”

Heel mooi

In de tijd dat ze naar Engeland verhuisde, drie jaar geleden, droeg ze de gezichtssluier nog niet, “maar ik heb hem altijd wel heel mooi gevonden, en omdat het hier zo normaal is om zo rond te lopen, dacht ik: ik doe het gewoon. Ik vind het fijn, en ik doe er een stapje extra mee voor mijn geloof, maar als ik op bezoek ben in Nederland, gaat-ie af.”

Dat vrouwtje uit Drenthe

Umm Rumaysah, die wel grappend over zichzelf spreekt als “dat vrouwtje uit Drenthe”,  woont al alweer negentien jaar in Birmingham. “Toen ik hier aankwam, wist ik het gelijk: hier wil ik leven.”

Een paar jaar daarvoor had Umm Rumaysah zich tot de islam bekeerd: “Tegenwoordig heb je in Nederland allerlei organisaties die bekeerlingen begeleiden, maar in die tijd waren die er nog niet. Bij de Turken en Marokkanen in de moskee vond ik moeilijk aansluiting, en hier in Birmingham leefden moslims uit heel de wereld, van wie een fors deel net als ik geboren was in een niet-moslimgezin.”

_az_5753

“Zo veel bekeerlingen uit heel Europa die dezelfde weg hebben afgelegd in de islam. Zo veel mensen met hetzelfde verhaal als ik. De wereld ging voor mij open in Birmingham.”

De eerste keer dat ik een niqaab zag, vond ik het verschrikkelijk.

Trots

Ook Umm Rumaysah droeg nog geen gezichtssluier bij aankomst. “Ik kan me nog goed de eerste keer herinneren dat ik niqaabdraagsters zag. Het was in een moskee in Amsterdam en ik wist niet wat me overkwam. Ik vond het verschrikkelijk om te zien. Maar beetje bij beetje ben ik er toch naartoe gegroeid. Iemand vroeg me: ‘Als een man je ziet, zal hij dan eerst kijken naar je voeten of je gezicht?’ Toen ik antwoordde dat dat mijn gezicht zou zijn, zei ze: ‘Precies, waarom zou je dat dan niet bedekken en je voeten wel?’ Daar vond ik wel wat in zitten.”

Haar man stond er niet gelijk om te springen: “Ik dacht dat hij trots zou zijn, maar hij vroeg alleen: ‘Moet dat nou?’ De acceptatie is pas later gekomen.”

reportage-44

Rap tempo

De moslimgemeenschap in Birmingham groeit in rap tempo. Als je de volkstelling uit 2001 vergelijkt met die van tien jaar later, zie je dat het aantal moslims met 67% vermeerderde, terwijl het aantal mensen met een christelijke achtergrond met 14% afnam in dezelfde tijd.

Sjeik

Birmingham is zó islamitisch dat een invloedrijke Saoedische geleerde, sjeik Ubaid al-Jaabiree, oordeelde dat je ernaartoe mag verhuizen als alternatief voor een hidjra. De hidjra is de emigratie naar een moslimland als Qatar en Saoedi-Arabië, waartoe moslims verplicht zijn  als ze hun geloof in hun eigen land  niet kunnen praktiseren. Als zo’n verhuizing niet mogelijk is, bijvoorbeeld om financiële redenen of omdat je de taal niet spreekt, dan mag Birmingham als enige plek in de hele ongelovige wereld volgens de sjeik dus ook.

_az_5639

Verbod

De Tweede Kamer heeft gisteren ingestemd met het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding. De verwachting is dat het aantal migranten uit Nederland zal toenemen als het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding ook wordt aangenomen door de Eerste Kamer. Precieze cijfers zijn niet bekend, maar in Birmingham wonen ook redelijk wat niqaabdraagsters uit België en Frankrijk, waar de gezichtssluier al eerder verboden werd.

Het ergste wat Britten kan gebeuren, is dat ze worden uitgemaakt voor ‘racist’

Blote schoentjes

Hoe kon de niqaab in de Birminghamse wijken eigenlijk zo normaal worden? Dat gebeurde in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Het overwegend islamitische Pakistan trad in 1947 toe tot het Gemenebest, en in de jaren daarna trokken veel Pakistanen naar Groot-Brittannië. Veel van hen kwamen terecht in het oosten van Birmingham, dat tot dan toe vooral bevolkt werd door Ierse immigranten.

Veel Pakistaanse vrouwen dragen een niqaab – niet eens altijd uit vroomheid, maar ook omdat het erbij hoort in de Pakistaanse cultuur. Dat levert beelden op die in de rest van Europa nergens te zien zijn: kleurrijke gezichtssluiers, die gerust gecombineerd worden met broeken en blote schoentjes.

Racist

Dat de niqaab getolereerd werd in Engeland heeft volgens Brits-Pakistaanse Fatima alles te maken met de Engelse beleefdheid: “Het ergste wat Britten kan gebeuren, is dat ze worden uitgemaakt voor ‘racist’,  dus zelfs als ze een hekel hebben aan de gezichtssluier, wat je meestal wel kunt zien aan hun lichaamstaal, dan nog stellen ze gewoon de standaardvragen als ‘How are you?’ en ‘How are the kids?’ Ze doen alsof ze de sluier niet eens zien.”

Hypocriet? Nee, Fatima vindt van niet, eerder een teken van goede manieren: “Waarom zouden mensen zich altijd maar over van alles moeten uitspreken?”

Echt pittoresk is het hier niet

Apotheker met niqaab

Fatima doet iets wat in Nederland maar moeilijk voorstelbaar is: ze werkt met haar gezichtssluier als zelfstandig apotheker: “Omdat familie bij mij op nummer één staat, ben ik farmacie gaan studeren. Op die manier was de kans het grootst dat mijn kinderen zouden opgroeien met een goede basis, zowel in financieel als in intellectueel opzicht. Apotheker ben je voor het leven.”

“In veel banen kun je niet terugkomen nadat je bent bevallen, maar als apotheker is dat geen probleem.” Op de universiteit kon ze de gezichtssluier dragen: “De docenten, ziekenhuizen, en klanten die op mijn pad kwamen, waren erg correct. Mensen zien mij niet als niqaabdraagster, maar als de professional.”

DNA

Ook veel moslims uit andere Britse steden trekken naar de tweede stad van Engeland. Khadijah, ook met niqaab, kwam dertien jaar geleden vanuit Zuid-Engeland naar Birmingham: “Echt pittoresk is het hier niet, maar al tijdens mijn eerste trip naar Birmingham werd ik verliefd op de gemeenschap. De islam is niet alleen iets wat zich afspeelt in je hoofd, het is een ‘way of life’, en dan is het fijn dat alles er hier op ingericht is. De islam zit in het DNA van de wijk.”

Gezonde situatie?

In sommige buurten van Birmingham vormen moslims driekwart van het totale aantal inwoners. Is dat nog wel een gezonde situatie? Hoe wenselijk is het om zo apart te leven, geïsoleerd van de hele rest van de Europese seculiere samenleving?

Khadijah: “Als ik ergens anders in Engeland een gemengde plek zou vinden waar mensen me niet nastaren en die is redelijk afgestemd op mijn behoeften, dan zou ik dat ook prima vinden, maar zo is het niet.  Mijn moeder, een witte niet-moslim, heeft geen problemen in deze wijk. Maar zodra ik in een ‘wit’ gebied kom, beginnen mensen me na te kijken en afkeurend te schudden met hun hoofd. Integratie is prima, maar het moet wel twee kanten op werken. Daar komt nog eens bij dat de huizen hier goedkoop zijn. Dit is het enige wat wij ons kunnen veroorloven.”

birmingham1023

Tussenstation

Toch vormt Birmingham voor de meeste moslims een tussenstation naar een echt moslimland. Niet overal is het even moslimvriendelijk. Wie heen en weer vliegt naar familie in Nederland kan te maken krijgen met de strenge Britse anti-terreurwet, waarbij reizigers steekproefsgewijs, zonder officiële verdenking worden aangehouden, urenlang zonder advocaat worden vasthouden terwijl telefoon en laptop worden uitgelezen.

Ook wordt er geklaagd over de stank en het ongedierte in de straten. En over de verdeeldheid in de Birminghamse moslimgemeenschap.

Facebook

Er staan in die stad ruim tweehonderd moskeeën, waar allemaal nét iets andere denkbeelden heersen. Of er wel of niet gestemd mag worden bij landelijke verkiezingen? Of een onderdrukt volk een dictator omver mag werpen? Of je foto’s van jezelf op Facebook mag zetten? De een zegt van wel, de ander vindt beslist van niet, en de discussies laaien daarbij soms hoog op.

Halalkermis

Zelfs bij gelegenheden dat er veel eenheid lijkt te zijn, zie je de barstjes in de Birminghamse gemeenschap, zoals bij het grote gebed in het park ter afsluiting van de ramadan. Dan bidden 80.000 moslims van diverse moskeeën zij aan zij in de openlucht, wat gevolgd wordt door een grote halalkermis: zonder muziek, bier en bacon, maar met de gebruikelijke attracties en met veel plezier.

Het is de grootste viering van het Suikerfeest in heel Europa. Maar de salafisten onttrekken zich daaraan. Die bidden ruim een uur voor de rest van de moslims, omdat ze het maar niks vinden dat het grote gebed gefilmd wordt en steevast te laat van start gaat. Andere moslims waarderen het andersom weer niet dat salafisten iedereen ongevraagd de les lezen. En dan zijn er juist ook moslims die zich ergeren aan alle ergernissen over en weer.

Hard tegen hard

Um Hamza: “Ik hou niet zo van die hokjes. Ik kan in iedere moskee bidden. Ik had een keer een picknick met wat Nederlandse zusters, het was een gezellige middag. Veel geklets over het dagelijkse leven. Tot we er ’s avonds achterkwamen wie wie was op Facebook: o, zij, van die-en-die moskee … Of zij van zus-en-zo stroming. Toen begonnen de discussies.”

“Die groep heeft elkaar daarna nooit meer opgezocht. Heel jammer vond ik dat. Ik hou helemaal niet van die discussies waarin het hard tegen hard gaat. Ik denk: als de geleerden er al niet uit zijn, dan is er voor allebei de opvattingen kennelijk iets te zeggen. Dan maakt het niet zoveel uit wat je kiest, en moet je doen wat bij je past.”

Ik reisde vijfmaal naar Birmingham als onderdeel van mijn foto- en interviewproject ‘Veiled, vrouwen die kiezen voor de niqaab’, met dank aan Fonds Anna Cornelis. Voor dat project interviewde ze 31 vrouwen uit Birmingham en Nederland, en fotografeerde ze er 21. De vrouw die in het artikel Fatima genoemd wordt, wilde niet met eigen (roep)naam genoemd worden. Op dit moment ben ik alle verhalen en foto’s uit Nederland en Engeland aan het bundelen om er een boek van te maken via Stichting Voor de Kunst. Help jij mee?

Comments are closed.